સોમવાર, 21 એપ્રિલ, 2014

શ્રેણી - દૂરંદેશીનું મૂલ્ય :: ૮ :: જૅસ્સૅ લીન સ્ટૉનર :: માઇક મ્યાટ્ટ

આજના સમયમાં દીર્ઘ દર્શન પ્રસ્તુત રહ્યું છે ખરૂં ? - માઇક મ્યાટ્ટ, N2growth ના મુખ્ય સંચાલક અધિકારી
એક જ શબ્દમાં જવાબ આપવો હોય તો જવાબ "હા" છે. મારૂં તો હંમેશનું માનવું રહ્યું છે કે દીર્ઘ દર્શન વિનાનું નેતૃત્વતો આંખે પાટા બાંધીને વાહન ચલાવવા બરાબર છે - છેલ્લે તો તે ભટકી જાય છે. સરેરાશ કક્ષાનાં થતાં જવું, અપ્રસ્તુત બનતાં જવું કે / અને (પરિણામે) કાળગ્રસ્ત બની જવું જેવી પરિસ્થિતિઓ દ્વારા, દીર્ઘ દર્શનનું અગત્ય તેની ગેરહાજરીમાં વરતાય છે.
મારાં અત્યાર સુધીનાં વિધાનો જો તમને સાચાં જણાતાં હોય તો મારો સવાલ એ છે કે, મોટાં ભાગનાં વ્યાવસાયિક સંસ્થાનોને સંસક્ત, સંરેખિત દીર્ઘ દર્શનનાં સર્જનમાં ફાંફાં કેમ મારવાં પડતાં હોય છે?  કમનસીબે,  જવાબ છે કે, મોટાભાગના અગ્રણીઓ નેતૃત્વ પૂરૂં પાડવામાં ઊણા ઉતરતા હોય છે.
સંસ્થાઓને દીર્ઘદર્શન વિષે સમસ્યા નથી, સમસ્યા તો છે નેતૃત્વની. અગ્રણી સ્થાન કે હોદ્દો હોવા માત્રથી નેતા નથી બની શકાતું. હું થોડી સ્પષ્ટ ભાષામાં વાત કહીશ...દીર્ઘ દૃષ્ટિ વિનાનાં નેતૃત્વને  તો હાંસીપાત્રથી ઓછું કહી શકાય તેમ નથી. દીર્ઘ દર્શન એ કંઇ અલૌકિક અગડં બહડં નથી; તે તો સંસ્થાનાં મૂલ્યોની મૂળભૂત અભિવ્યક્તિ છે. દીર્ધ દર્શન સંસ્થાનાં ભાવિ સફર તરફનાં  વલણનો ઝોક પૂરો પાડે છે અને સંસ્થાને જૈસે થેની પરિસ્થિતિથી સદા બહાર ધકેલતાં રહેવાનું ચાલક બળ પૂરૂં પાડતું રહી શકે છે..
તેમની રચનાનાં શબ્દ ગઠનમાં જ જોઇ શકાય તેમ, દીર્ઘ દર્શન કથન વાંછીત ભવિષ્યનું મૂર્ત સ્વરૂપ છે. આ દીર્ઘ દર્શનની સફળતા માટે તેમાં મૂળભૂત વિચારધારા (મૂલ્યો) વણાયેલ હોય તે જેટલું જરૂરી છે, તેટલું જ જરૂરી છે તેનું એકદમ સ્પષ્ટ અને દૃઢ વિશ્વાસથી નિરૂપણ. અવિદ્યમાન, અસ્પષ્ટ કે કમજોર વિચારસરણીવાળું દીર્ઘદર્શન તો નિષ્ફળતાને સામે ચાલીને નોતરૂં આપવા બરાબર છે. સઢ વિનાની, મઝધારમાં ભટકી પડેલ, દિશાવિહીન, બિનઅંકુશ નૌકા જેવું જ એ દીર્ઘ દર્શન  બેહાલ બની રહે છે.
અહીં એક વાત ખાસ નોંધવી, અને સમજવી, જરૂરી છે કે દીર્ઘ દર્શન કથન આલેખનાભિમુખ છે. દીર્ઘ દર્શન ભવિષ્યોન્મુખ બૃહદ ચિત્રની રજૂઆત છે. ખેલના અંતને  દીર્ઘ દર્શન આખરી ઓપ આપે છે, અને સંસ્થાનાં અગ્રણીઓને સુનિયોજિત માર્ગદર્શન માટે જરૂરી એવું વ્યૂહાત્મક માળખું પૂરૂં પાડે છે જેના વડે અમલીકરણ સુનિશ્ચિત બની રહે છે.
ચાલો, પ્રેરણાદાયી વાતો ઘણી કરી, હવે થોડી વાસ્તવિકતાઓની વાત પણ કરીએ
માર્ગમાં આગળ શું છે તે ખબર પડે તો જીવન સરળ બની જ જાય. કેટલાંક અગ્રણીઓ દીર્ઘ દર્શનની બાબતે બહુ જ નબળા હોય છે – જ્યારે સામેની દિવાલમાં માથું અફળાવવામાં તેઓ તો નિપુણ હોય છે, તેવું પણ જોવા મળે છે. તો વળી કેટલાંક અગ્રણીઓનું દીર્ઘ દર્શન સાવ ખપ પૂરતું જ મર્યાદીત હોય છે - રસ્તામાં પડેલા પથરાઓથી તો તેઓ પોતાનાં વાહનને તારવી લે છે, પણ ટોળામાં તો જૂદા તરી નથી આવી શકતા. તો કેટલાંક અગ્રણીઓ એવાં હોય છે જેઓ દિગ્ગજ દીર્ઘ દર્શન ધરાવતાં હોય છે - એવાં જૂજ લોકો જે ક્યાંય પણ સંતાઇ રહેલી બાબતોનો પણ સ્વાભાવિકપણે તાગ મેળવી લેતાં હોય છે. સમજવાની વાત તો એટલી જ છે કે, જે દેખાતું હોય તેનાથી વધારે, તેની આગળ કે પાછળ પણ, કોઇ પણ જોઇ શકે છે, અને આપણે માનીએ છીએ તેટલું તે અઘરૂં પણ નથી.
શ્રેષ્ઠ નેતાઓ દરેક બાબતમાં સરળતાનું મહત્વ સમજે છે, તેમાં પણ ખાસ કરીને જ્યારે સરળતાનાં મહત્વને દીર્ઘ દર્શનના સંદર્ભમાં જોવાની વાત થતી હોય. જો દીર્ઘ દર્શન ખરા અર્થમાં સમજાઇ શકવામાં અસફળ નીવડશે તો તે વિષે ગેરસમજણો થશે કે તે ખોટી દિશામાં દોરી જશે અને, છેવટે તે અવગણના મેળવી રહેશે. જે દીર્ઘ દર્શન મૂલ્યાધારીત છે અને સરળ છે, તેનો પ્રચાર કરવો અને અમલ કરવો પણ સરળ બની રહે છે. જરૂર છે એટલી જ કે અગ્રણીઓ ઉચિત બાબતો પર જ ધ્યાન કેન્દ્રીત કરતાં રહે.
"શા માટે" પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કરો અને પછીથી એ 'શા માટે'ને "કોણ"ની સાથે સાંકળી લો, જેથી કરીને "શું" અને "કેમ"ને આવરી લેતાં અમલીકરણનાં પગલાં સુનિશ્ચિત થઇ જાય - અને જો જો તેમાં પાછી વાર ન લગાડતા. ચાલો, મજાકની વાત બાજૂએ મૂકીએ... મારાં આ છેલ્લાં વિધાનને ફરી ફરી વાર જરૂરથી વાંચજો અને તમારાં મનમાં ઊંડે સુધી ઉતરી જવા દેજો.
વ્યાપારના વ્યવસાયમાં ખૂંપી ન જશો, પરંતુ નેતૃત્વના વ્યવસાયને અપનાવજો. નેતૃત્વનાં મૂળમાં, દીર્ઘ દર્શન (શા માટે)ને વ્યાખ્યાયિત કરવું અને સ્પષ્ટ રીતે રજૂ કરવું, અને પછી તેની સાથે જેમને લાગેવળગે તેવાં (કોણ) લોકોને તેની સાથે સાંકળી લેવાં - આ બંને, બહુ મહત્વનાંવ્યૂહાત્મક ઘટકો છે (નેતૃત્વ + ધ્યેય + લોકો = સંસ્કૃતિ).   એક વાર 'શા માટે" બરાબર સમજાઇ જાય અને 'કોણ' સુનિશ્ચિત થઇ જાય તે પછીથી જ નેતૃત્વની રણનીતિનાં 'શું' અને કેમ ઘટકો પરિપૂર્ણ કરાતાં હોય છે.જ્યાં પણ ધ્યેયાભિમુખ નેતૃત્વ સંસ્કૃતિ હશે ત્યાં માત્ર નફા માટે કરીને ચલાવતાં વ્યાપાર-વ્યવસાય કરતાં વધારે સારી, સાતત્યપૂર્ણ, કામગીરી જ જોવા મળશે.
બીજગણિતનાં સૂત્રની જેમ, નેતૃત્વ પ્રક્રિયામાં પણ  એક નિશ્ચિત ક્ર્મ છે. આજથી લગભગ ૨૦ વર્ષ પહેલાં મેં આ એક ક્રમ પ્રતિપાદીત કર્યો હતો, જે આજે પણ હજૂ એટલો જ પ્રસ્તુત જણાય છે:
 “મૂલ્યો દીર્ઘ દર્શનનો પાયો હોવાં જોઇએ, દીર્ઘ દર્શન કર્તવ્ય પ્રસ્થાપિત કરે છે, કર્તવ્ય પરથી વ્યૂહરચના ઘડાય છે, જેમાંથી હેતુનાં માળખાંની બાંધણી કરતાં લક્ષ્યો ઉભરે છે, અને જેમાંથી વળી સંસાધનો, માળખાંકીય સગવડો અને પ્રક્રિયાઓ નક્કી કરવા માટેની સંસ્થાની રણનીતિ આકાર લે છે, જેના વડે અમલીકરણની નિશ્ચિતતાને ટેકો થાય છે " ~ માઇક મ્યાટ્ટ , ૧૯૮૮
નેતૃત્વ સહેલું તો નથી, પણ એટલું બધું અધરૂં પણ નથી - નબળા અગ્રણીઓની કાચી સમજ અને અપૂર્ણ રજૂઆતને કારણે મામલો વધારે બીચકી ગયો છે. તેની સામે શ્રેષ્ઠ અગ્રણીઓને દરેક વાતને એકદમ સરળ બનાવી નાખવાની બક્ષિસ હોય છે - તેઓ ઉચિત વાત પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કરે છે જેને કારણે તેમની પ્રક્રિયાઓ તેમને વધારે સર્જનાત્મક બનાવે છે, અને તેમનું નવીનીકરણ તેમને ગુંગળાવી નથી નાખતું. સરળતાની કાર્યકુશળતા અને અસરકારકતા પ્રતિભાને સંસ્થા તરફ આકર્ષે છે અને પ્રતિભાને, અને તેને પરિણામે સંસ્થાને, વિકસાવે છે, તેમ જ તંદુરસ્ત સંસ્કૃતિનું ઘડતર કરે છે. આ બધી સંરચનાઓ જ્યારે યોગ્ય સ્થાન પર ગોઠવાઇ જાય છે ત્યારે દીર્ઘ દર્શન એક સ્વાભાવિક વિસ્તરણ બની રહે છે, જેનો ઉપયોગ સંસ્થાની સફર માટેનાં દિશા સૂચક યંત્ર તરીકે પણ કરી શકાય.
અને છેલ્લે,  દીર્ઘ દર્શનને એક બહુ જ રૂપક ડાં ચિત્રની જેમ મઢાવીને રાખી શકાય તેવાં સુત્રોનાં સ્વરૂપે લખી નાખવાની ભૂલ તો ન જ કરશો. આવાં સૂત્રો એ ભીંતપર ટીંગાડેલાં જ રહી જતાં હોય છે, તેનો વાસ્તવિક જીવનમાં અમલ નથી થતો. કંપનીનું દીર્ઘ દર્શન તમામ કર્મચારીઓને સમજાય અને તેમનાં કામકાજમાં સાચા અર્થમાં ફળીભૂત થાય તે વધારે મહત્વનું છે.
તમે કાગળ પર શું લખો છો તે વિષે તમારાં ગ્રાહકોને કંઇ લેવાદેવા નથી. પરંતુ તમારૂં દીર્ઘ દર્શન કંપનીનાં ઉત્પાદનો, સેવાઓ અને ગ્રાહકો સાથેના વર્તાવમાં ઉતરી આવ્યું છે કે નહીં તેની તેઓ જરૂરથી નોંધ લેશે.
આટલું વાંચવાને કારણે, કંઈ વિચારો મનમાં ફૂટે છે?


મુખ્ય સંચાલક અધિકારીઓના, અમેરિકાના સર્વોચ્ચ અનુશિક્ષકો પૈકી એકમાં માઇક મ્યાટ્ટનું વિશેષ સ્થાન છે. તેઓ N2Growthના સ્થાપક અને  મુખ્ય સંચાલક છે. તેમણે Leadership Matters…The CEO Survival Manual અને તાજેતરમાં જ પ્રસિધ્ધ થયેલ Hacking Leadership જેવાં બહુખ્યાત પુસ્તકો લખ્યાં છે. તે ઉપરાંત Forbes, Psychology Today, The Washington Post, The Wall Street Journal, Entrepreneur, Chicago Sun Times, Success, Washington Times, Chief Executive Magazine જેવાં અનેક સામયિકોમાં પણ તેઓ પોતાના વિચારો લખતા રહે છે. તેમનો ટ્વીટર સંપર્ક @MikeMyatt છે.


v  અસલ અંગ્રેજી લેખ, The Value of Vision Series - Mike Myatt  લેખિકા જેસ્સૅ લીન સ્ટૉનરના બ્લૉગપર જુલાઇ ૧૧, ૨૦૧૩ના રોજ Guest Post વિભાગ  અને Mike Myatt, Value of Vision Series  ટૅગ હેઠળ પ્રસિધ્ધ થયેલ છે.
§  અનુવાદકઃ અશોક વૈષ્ણવ, અમદાવાદ ǁ એપ્રિલ ૨૧, ૨૦૧૪

સોમવાર, 14 એપ્રિલ, 2014

રાજેશ સેટ્ટી કૃત શ્રેણી -‘વિશિષ્ઠ બનીએ’ - સંપુટ ચોથો - ગુચ્છ ૫

| નવેમ્બર ૨૩, ૨૦૦૬ના રોજ પ્રકાશીત થયેલ
હું ખાત્રીપૂર્વક કહી શકું છું કે છેલ્લા દાયકામાં સમયની સહુથી વધારે બચત મને અધૂરાશને માણવાની તૈયારી દાખવવાને કારણે થઇ છે. આ વાત આમ કદાચ થોડી વિચિત્ર જરૂર લાગે, પણ તે સફળ થઇ છે તેમાં બેમત નથી. હું થોડાં ઉદાહરણો રજૂ કરીશ:
* ધારો કે આપણને કોઇ ફિલ્મ વચ્ચેથી છોડી દેવી પડે, જેટલો ભાગ જોયો હોય તેમાં પૂરેપૂરી મજા પણ આવી હોય, અને તેમ છતાં તે અંગે કોઇ પણ અફસોસ પણ ન રહ્યો હોય.
* ધારો કે ભલે અડધેથી જોવાનું શરૂ કરેલ હોય, અને પૂરો થાય તે પહેલાં ઊઠી પણ જવું પડ્યું, તેમ છતાં પણ ટીવી પરનો એ કાર્યક્ર્મ જોવાની મજા આવી હોય.
* ધારો કે કોઇ પુસ્તકનાં થોડાં જ પ્રકરણ ગમ્યાં હોય.
* ધારો કે પીરસાયેલ ભોજનમાંની બે ત્રણ વાનગીઓ જ ચાખો ત્યાં જ અચાનક જ કોઇ જગ્યાએ ભાગવું પડ્યું હોય.
આ ઉદાહરણોમાં એક વાત ખાસ નોંધવા મળશે કે કોઇ પણ જગ્યાએ જવાબદારીમાંથી છટકવાની વાત નથી. જેમ કે હું એમ નથી કહી રહ્યો કે - ગયે અઠવાડીયે, અધૂરૂં કામ છોડી દેવાનું આવ્યું તો પણ સંતોષ થયો હતો. આ તો જરાક વધારે પડતું થઇ જતું ગણાય.
જો કે આપણે બધાં એટલું તો ચોક્કસપણે સ્વિકારીએ જ છીએ કે પૂર્ણતા એ ઘણી વધારે સારી વાત છે. વળી , આપણે એ પણ જાણીએ છીએ કે કોઇ પણ બાબતે સંતોષ અનુભવવો એ આપણાં નિયંત્રણની વાત છે. એવો તો કોઇ નિયમ નથી કે અધૂરૂં રહેલ કંઈક ન જ માણી શકાય. કોઇએ ક્યાં ફરજ પાડી છે કે હો માણવો હશે તો પેલો ટીવીનો કાર્યક્ર્મ આખોને આખો જોવો જ પડશે કે અધૂરો જોયેલો કાર્યક્રમ ન જ માણી શકાય. જે કોઇ નિયમો અભિપ્રેત હોય છે તે બધા, મોટે ભાગે, તો આપણે જાતે બનાવી કાઢેલા હોય છે. અને જો આપણે કોઇ નિયમો બનાવ્યા જ હોય, તો તેમને ફેરથી પણ ઘડી શકાય એ રીતે જે આપણને ફાયદાકારક પરવડી રહે.
હું એમ પણ નથી કહી રહ્યો કે આપણે શરૂ કરેલ કામ જાણી જોઇને અધૂરાં છોડવાં અને પછી તેને લગતા આનંદથી વંચિત રહેવું. મારો કહેવાનો મુદ્દો એ નથી.મારૂં તો કહેવું માત્ર એટલું જ છે કે (ઘણી વાર) એવું બનતું હોય છે કે ક્યાંક અધૂરાશ રહી જાય, અને જો તેમ થાય તો એ અજાણે રહી ગયેલી અધૂરાશને માણવાની તૈયારી આપણે દાખવીએ.
એક અઠવાડીયાં પૂરતી અજમાયશ કરી જોજો. અધૂરાશને માણી લેવાની તૈયારી દાખવી અને તેન કારણે જે ફેર પડી જાય તે અનુભવી જોજો !


| ફેબ્રુઆરી ૪, ૨૦૦૭ના રોજ પ્રકાશીત થયેલ
મોટા ભાગે આપણને આપણાં યોગદાનની કદર થાય તેવી અપેક્ષા તો રહેતી જ હોય છે. યોગદાનનો પ્રકાર, તે કેટલું મોટું છે અને તે કેટકેટલા સમયે કરવું પડ્યું છે તેના પ્રમાણે એ કદરની અપેક્ષા - બઢતી, કે વખાણ, કે નાણાંકીય વળતર કે પછી યોગદાનની માત્ર કોઇને કોઇ પ્રકારની નોંધ લેવાય - બની રહેતી છે. પરંતુ, બહુ સગવડ મુજબ, આ બધાંમાં આપણાં યોગદાનને લગતી ચૂકવવી પડતી કિંમત આપણે જોવાનું ચૂકી જતાં હોઇએ છીએ.
આપણે ઇચ્છીએ કે ન ઇચ્છીએ, આપણાં યોગદાનની એક કિમંત પણ ચૂકવવી તો પડતી જ હોય છે. એક સાદો દાખલો જ લઇએ. ધારોકે તમે કોઇ એક કંપનીના વેચાણ વિભાગમાં છો, તો તમારી સાથે જોડાયેલી, કે કદાચ તેનાથી ક્યારેક કંઇક વધારે પણ, કિંમત આ પ્રકારની હોઇ શકે:
* તમારો દરમાયો (પગાર, કમીશન અને બોનસ)
* તમારાં કામ અંગે બીજાં લોકો સાથે વીતાવવો પડે તે સમય (વેચાણ પહેલાંની બેઠકો, તમારાં સંચાલક મંડળ સાથે વ્યૂહરચના ઘડવા માટેની બેઠકો, વગેરે)
* તમારા કામકાજ સાથે સંકળાયેલા - મુસાફરી, મુસાફરી દમ્યાન ભથ્થાંઓ, ટેલીફોન કે અન્ય સંદેશા વ્યવહારને લગતા - ખર્ચાઓ
* તમારી સવલતો અને સેવા ભથ્થાંઓ - તમને અપાયેલ ફોન કે ઇન્ટરનેટ સુવિધાનો ખર્ચ, કે કોઇ વ્યાવસાયિક મડળનાં સભ્યપદ કે પુસ્તકાલયનાં સભ્યપદનું લવાજમ વગેરે
* CRM જેવાં કે વેચાણની શક્યતાઓ જાણવા માટેનાં વેચાણ અંગેનાં સાધનો 
* તમારાં જ્ઞાનને સતત નવા પ્રવાહો સાથે અવગત રાખવા માટે જરૂરી પ્રશિક્ષણનો ખર્ચ
આ ઉદાહરણમાંના બધા જ સીધા અને આડકતરા ખર્ચનો જો સરવાળો કરવામાં આવે તો ખ્યાલ આવે કે આપણાં યોગદાનનાં વળતરની ઉજાણી કરવાનો ખરો સમય ક્યારે પાકી શકે - સોદો નક્કી થાય ત્યારે કે તે નફાકારકતાપૂર્વક પૂરો થાય ત્યારે.
આ તો એક ઉદાહરણ માત્ર છે, જેને કોઇ પણ વ્યવસાય માટે યોગ્ય સ્વરૂપમાં ઢાળી કે વિચારી શકાય. વ્યવસાય કોઇ પણ હોય, યાદ એ રાખવાનું છે કે આપણાં કોઇ પણ યોગદાનની સાથે ઘણા સીધા કે આડકતરા અન્ય ખર્ચાઓ સંકળાયેલા તો હશે જ. આપણાં યોગદાનનું વળતર એ ખર્ચાઓથી વધે તો જ આપણે જવાબદારી નહીં પણ અસ્કમાયત છીએ તેમ કહી શકીએ.
આને હવે બીજા છેડા સુધી પણ ન ખેંચવું જોઇએ. હું ભારપૂર્વક કહીશ કે આપણી નાની નાની જીતને પણ ઉજવવી# તો જોઇએ જ. જો કે (હળવા સૂરમાં !!) એ પણ યાદ રહે કે એ નાની નાનીની જીતની ઉજવણીઓનો પણ ખર્ચ તો થતો જ હોય છે, જે કોઇને કોઇએ તો ભોગવવો પણ પડતો હોય છે.

# મૂળ અંગ્રેજી લેખ - Ways to distinguish yourself – #7 Celebrate small victories - અને તેનો અનુવાદ - #7 નાની જીત પણ ઉજવો - પણ આ સંદર્ભમાં જરૂરથી વાંચશો.

| માર્ચ ૫, ૨૦૦૭ના તો રોજ પ્રકાશીત થયેલ 
અકસ્માતોને કારણે જેમની શોધ થઇ હોય તેવાં ઉત્પાદનોના કિસ્સાઓનો તો કોઇ સુમાર જ નથી. કેટલાંક ઉદાહરણો :
૧. એલેક્ઝાંડર ફ્લેમિંગ દ્વારા થયેલ જીવાણુનાશક પેનિસિલીનની શોધ એ એક અકસ્માત જ હતો.
૨. મીનેસોટા માઇનીંગ એન્ડ મેન્યુફેક્ચરીંગ કંપનીનું નામ સાંભળ્યું છે ? નહીં, 3Mનું નામ તો સાંભળ્યું જ હશે ! લગભગ દરેક જયાએ જોવા મળતી સ્કોચ પટ્ટીના ઉત્પાદક તરીકે લગભગ બધાંજ તેને ઓળખે છે. એ 3M (એટલે કે 3M = MMM = Minnesota Mining and Manufacturing Company)નું ઘરેઘરે જોવા મળતું એ ઉત્પાદન માસ્કીંગ ટેપ બનાવતાં અક્સ્માતે બની ગયેલ છે !
૩. ડ્યુ પૉન્ટના રસાયણવિદ ડૉ. રૉય પ્લન્કેટ્ટ કામ કરી રહ્યા હતા ફ્રીઓન સંબંધી શમિક પર અને જઇ ચડ્યા ટેફ્લોન (પોલીટેટ્રાફ્લૉરૉઇથીલીન) પર.
હું પાછળ ફરીને મારાં જીવન પર નજર નાખું છું, તો ત્યાં પણ કેટલાય અકસ્માતો નજરે ચડે છે.
૧. મારી પહેલી કંપનીનું વ્યવસાય મૉડેલ ભંગી ચૂક્યું હતું. તે પછી જે નવું મૉડેલ અમલમાં આવ્યું તે તો સાવ અકસ્માત જ હાથ લાગી ગયું હતું.
૨. "બીયોન્ડ કૉડહું વ્યવસાયિક ધોરણે પ્રકશીત કરવા જ નહોતો ઇચ્છતો. મારી ઇચ્છાતો સ્વ-પ્રકાશનનીજ હતી. પરંતુ ટીમ સૅન્ડર્સસાથેનાં એક બપોરનાં ભોજન દરમ્યાન આ વિષયની વાત અકસ્માત જ નીકળી પડી, એ વાતચીતને કારણે બધું જ બદલી ગયું.જોકે જે થયું તે માટે મને બહુ જ ખુશી છે.
૩. આ બ્લૉગ લખવાનું મુખ્ય પ્રયોજન તો મારાં પુસ્તકને ટેકો કરવાનું હતું. જો કે હવે તે એક માત્ર પ્રયોજન રહ્યું નથી. પાછળ જોતાં એમ લાગે છે કે જો એ પુસ્તક ન હોત તો આ બ્લૉગ લખવાનું શરૂ જ ન કર્યું હોત.
૪. મારાં એક નવાં સાહસ માટે હું નાણાંકીય રોકાણ કરનારાંઓની શોધ કરી રહ્યો હતો. કોઇની ભલામણથી મને એક અદ્‍ભૂત નેટવર્કીંગ ગ્રુપમાં જોડાવાની તક મળી.એ ગ્રુપમાં પ્રવેશ માટેની મુલાકાતો દરમ્યાન એક એવ સજ્જન સાથે મિત્રતા થઇ જે બંને કંપનીઓ માટે ફાયદાકારક એવાં અધિગ્રહણમાં પરિણમી.
આવાં તો કેટલાંય ઉદાહરણો આપી શકાય. કહેવાનું તાત્પર્ય એટલું જ છે કે મારી જીંદગીની ઘણી મહ્ત્વની ઘટનાઓ મારી સાથે થતા (સુખદ) અકસ્માતોનો લાભ ઉઠાવી શકવાને કારણે શક્ય બની છે. હું આ બધું એકલે હાથે કરી શક્યો હોત કે કેમ તે તો કહેવું મુશ્કેલ છે. એ માટેનું મહદ્‍ શ્રેય મારાં માર્ગદર્શકો અને વિદ્વાન મિત્રોને ફાળે જાય છે - તેમણે મારી એકલપંડે દૃષ્ટિને આ બધી સંભાવનાઓ જોઇ શકવા માટે કાબેલ બનાવવામાં મહ્ત્વની ભૂમિકા ભજવી છે.
મને ખાત્રી છે કે તમારાં જીવનમાં પણ આવા (સુખદ) અકસ્માતો તો થતા જ રહેતા હશે. તેનો મહત્તમ લાભ ઉઠાવી શકવા માટે તમે  શું તૈયારી રાખી છે ? એ અકસ્માતોનો લાભ ઉઠાવી શકવામાં તમને મદદરૂપ થાય તેવું મિત્ર/ સંપર્ક વર્તુળ તમારી આસપાસ છે ખરૂં?

| મે ૨૬, ૨૦૦૭ના રોજ પ્રકાશીત થયેલ
લિસા હૅનબર્ગ તેમનાં પુસ્તકો અને વ્યક્તવ્યોમાં પતંગિયાં અસર વિષે વાત કરતાં હોય છે- પતંગિયાં અસર વિષે વધારે જાણવા અહીં મુલાકાત લો.
પતંગિયા અસરઅરાજકતા સિધ્ધાંતમાંની પ્રારંભિક પરિસ્થિતિઓપરનાં સંવેદનશીલ આવલંબનના વધારે તકનીકી ખ્યાલોને આવરી લેતો શબ્દપ્રયોગ છે. અરૈખિક ગતિશીલ તંત્ર [nonlinear dynamical system]ની પ્રારંભિક સ્થિતિમાં થતા નાના ફેરફારો તંત્રની લાંબા ગાળાની વર્તણૂક પર મોટા ફેરફારો કરી શકે છે.
આ શબ્દપ્રયોગ એવા વિચારને રજૂ કરે છે જેમાં પતંગિયાંની પાંખોના ફફડાટથી થતા વાતાવરણમાંના નાના ફેરફારો અંતે બહુ મોટા ચક્રવાતમાં પરિણમે (કે ચક્રવાતને થતો અટકાવે). પાંખોનો ફફડાટ તંત્રમાંની પ્રારંભિક સ્થિતિ દર્શાવે છે, જે મોટા પાયે પરિણમતી ઘટના માટેની શ્રેણીબદ્ધ પરિસ્થિતિઓ સર્જે છે. જો પતંગિયાંએ પાંખો જ ન ફફડાવી હોત તો તંત્રની ગતિ કોઇ બહુ જ અલગ દિશામાં જતી રહી હોત.
'પતંગિયાં અસર'નો લાભ શી રીતે લઇ શકાય? - સીધો હિસાબ છે કે એવાં નાનાં પતંગિયાંઓ (કર્તા) બનીએ અને બીજાંઓનાં જીવનમાં બહુ જ મોટાં સકારાત્મક યોગદાન કરીએ.
કોને ખબર, આપણે આપણી જીંદગીમાં એ પતંગિયાં અસરનો લાભ ઉઠાવી પણ રહ્યાં હોઇએ ! અહીં રજૂ થયેલા કેટલાક સવાલોના જવાબ આપો:
ગયાં અઠવાડીયામાં તમે કેટલાં લોકોને સુખદ આશ્ચર્ય પમાડ્યું છે?”
અને / અથવા
આવતાં કેટલાંક અઠવાડીયામાં કેટલાં લોકોને સુખદ આશ્ચર્ય પમાડી શકાય ?"
આ સવાલોનો કોઇ જવાબ સાચો કે ખોટો  નથી. આ સવાલોના જવાબ આપ્યા પછી હવે આ સવાલનો જવાબ આપો:
ગયે વર્ષે જેટલાં લોકોને સુખદ આશ્ચર્ય પમાડી શક્યાં હતાં તેના કરતાં વધારે લોકોને આ વર્ષે સુખદ આશ્ચર્ય પમાડવા માટેની ક્ષમતા અને સાધનો આપણી પાસે છે ?”
આપણામાંના મોટા ભાગનાં લોકોમાં, આપણાં સંપર્ક વર્તુળની અંદર, કે બહાર, નિયમિતપણે કોઇને કોઇને સુખદ આશ્ચર્ય પમાડવાની ક્ષમતા હોય જ છે. જરૂર છે માત્ર આપણી આસપાસનાં - પરિચિત કે પછી બીનપરિચિત - લોકોમાટે થોડી  "વધારે કાળજી". મારાં એક શિક્ષકેમારામાં સાવ સ્વાભાવિક્પણે ઘર કરી જાય તે રીતે  આજથી લગભગ દસેક વર્ષ પહેલાં આ વાત શીખવાડી હતી. તેનું પૂરતું વળતર મળતું રહ્યું છે ? હા, ચોક્કસ જ. ધાર્યું હોય તેનાથી ઘણું વધારે.
મારાં જીવનમાં બનેલી ઘણી રસપ્રદ ઘટનાઓનું મૂળ આ પ્રકારની કોઇ માટે પરવા કરતાં લેવાયેલાં એક કે બે પગલાંઓમાં રહેલ છે. એ પગલાંઓની મારે કોઇ ખાસ કિંમત નથી ચૂકવવી પડી - જરૂર હતી માત્ર સ્વીકૃત માપદંડથી થોડી વધારે પરવા કરવાની.
તો, હવે પછીનાં અઠવાડીયાંઓમાં આપણે કેટલાં લોકોને, યાદ રહી જાય તે રીતે, સુખદ આશ્ચર્ય પમાડીશું?

| જુન ૨૪, ૨૦૦૭ના રોજ પ્રકાશીત થયેલ 
નોંધ: મારા માટે આ બહુ જ ખાસ પૉસ્ટ છે. આ પૉસ્ટ હું એ બધાં લોકોને અર્પણ કરૂં છું જેઓએ મારાં જીવનમાં લાંબા સમય સુધી ટકી રહે તેવી અસર કરી છે. અંતમાં, બધાં વાચકોએ જે પગલાં લેવાં જોઇએ તેના માટેનો સંદેશ કહ્યો છે. :) 
લાંબા સમય સુધી ટકી રહે તેવી અસર કેમ પાડવી?
આમ તો આ સવાલનો કોઇ સરળ જવાબ મને નથી દેખાતો, પણ આ જવાબ સહુથી વધારે ઉપયુક્ત જણાય છે  -
આપણાં માટે જે લોકો મહત્વનાં છે તેઓને તેમના ભૂતકાળમાં જો આપણી ખોટ સાલે તો આપણે લાંબા સમય સુધી ટકી રહેતી અસર પાડી છે તેમ કહી શકાય.
થોડું વિગતે સમજીએ. મારે જે કહેવાનું છે તે આ બે હકીકતો પર આધાર રાખે છે:
૧. આપણે બધાંએ એક જિંદગી જ જીવવાની છે. ક્રિકેટની ભાષામાં કહીએ તો, જીંદગીમાં એક જ ઇન્નિંગ્સ રમવાની છે. એટલે તમે જે ધાર્યું હોય તે કરી લેવું જોઇએ, જે સમય વીતી ગયો તે ફરી ક્યારે પણ પાછો નથી આવવાનો.
૨. જીવનના અલગ અલગ તબક્કામાં આપણે, આપણાં જીવન પર લાંબો સમય ટકી રહે તેવી અસર પાડી રહે એવાં જુદાં જુદાં લોકો - મિત્રો, વેપાર ધંધાના ભાગીદારો, શીક્ષકો, માર્ગદર્શકો, અનુશિક્ષકો વગેરે-ને મળવાનું થતું રહે છે. આ એવાં લોકો છે જેમને આપણે પહેલી વાર મળ્યાં નથી હોતાં ત્યાં સુધી તેઓ આપણાં જીવનમાં ક્યારે પણ આવ્યાં નથી હોતાં.
આમાંના કેટલાંક લોકો તો આપણાં જીવન પર લાંબા સમય સુધી "ખરેખર" ટકી રહે તેવી છાપ મૂકતાં જાય છે. તેઓ આપણને ભૂતકાળમાં દોરી જતાં જણાય - ફરક માત્ર એટલો કે હવે એ ભૂતકાળનો તેઓ પણ એક હિસ્સો બની રહ્યાં છે. એ લોકોને આપણે જીવનના બહુ મોડા તબક્કે મળ્યાં હોઇએ, તો તે સંબંધ બહુ બહુ તો આપણાં જીવનના અંત સુધીનો રહે. પરંતુ.... એ લોકો એટલી હદે સારાં હોય કે આપણને એમ થાય કે આપણે છેતરાઇ ગયાં - તેઓએ તો ખરેખર આપણા ભૂતકાળમાં બહુ પહેલાં આવવું જોઇતું હતું.
આપણાં જીવનમાં જે લોકો મહત્વનાં છે તેઓને આપણે તેમના ભૂતકાળમાં સાથે નહોતાં તેની ખોટ સાલે  એ કક્ષાની વ્યક્તિ આપણે છીએ ? જવાબ જો "ના"માં હોય તો, એ કક્ષાએ પહોંચવા માટે આપણે આજે, અને હવે પછી, શું કરી શકીએ ?
યાદ રહે કે તે કક્ષાએ પહોંચવા માટે કોઇ યુક્તિ- પ્રયુક્તિ નથી - બીજાંનાં જીવનમાં ફરક પાડી શકીએ તે કક્ષાની વ્યક્તિ તો આપણે જાતે જ બનવું પડે.
આટલું જરૂર કરજો:
મને ખાત્રી છે કે તમારી આસપાસ એવાં ઘણાં લોકો હશે જેમણે તમારાં જીવનમાં એટલો મોટો પ્રભાવ પાડ્યો હશે કે આપણા હજૂ વધારે લાંબા ભૂતકાળમાં તેઓ શા માટે નહોતાં તે બાબતનો ધોખો રહે. તમે પણ મારા જેમ જ એટલા વ્યસ્ત રહેતાં હો કે આપણા માટે તેઓ શું મહત્વ ધરાવે છે તે જણાવવાનો પણ સમય મળ્યો ન હોય.
મારી તમને આગ્રહભરી વિનંતિ છે કે, થોડો સમય ફાળવીને તેમને જણાવો કે "મારા ભૂતકાળમાંની તમારી ખોટ મને સાલે છે."
આવો એક નાનો લાગણીથી ભરેલો સંદેશો તેમનો દિવસ તર કરી દેશે......!!!!

શ્રી રાજેશ સેટ્ટી દ્વારા મૂળ અંગ્રેજીમાં લખાયેલ શ્રેણી -‘Distinguish yourself’-ના લેખોનો ગુજરાતીમાં રસાસ્વાદ- સંપુટ ચોથો  - ગુચ્છ // અનુવાદકઃ અશોક વૈષ્ણવ, અમદાવાદ ǁ એપ્રિલ ૧૪, ૨૦૧૪